بلاگ
آکنه پوستی و انواع آن
آکنه پوستی چیست؟ انواع آکنه، علل، درمان و راههای پیشگیری
آکنه یک اختلال پوستی التهابی شایع است که بر اثر مسدود شدن منافذ پوست یا فولیکولهای مو ایجاد میشود. تجمع سبوم، سلولهای مرده پوست و باکتریها در این منافذ میتواند به شکلگیری ضایعاتی منجر شود که معمولاً با عنوان جوش یا کورک شناخته میشوند. آکنه میتواند در نواحی مختلفی از بدن، از جمله صورت، پشت شانهها، کمر، سینه و بازوها ظاهر شود.
آکنه پوستی چیست و چه انواعی دارد؟
منافذ، سوراخهای ریزی روی سطح پوست هستند. سبوم، چربی طبیعی پوست است که به جلوگیری از خشک شدن آن کمک میکند. وقتی سبوم، سلولهای مرده پوست و باکتریها منافذ یا فولیکولهای مو را مسدود میکنند، ضایعات آکنهای شکل میگیرند. این ضایعات معمولاً به صورت جوشهای چرکی، جوشهای سرسیاه یا جوشهای سرسفید دیده میشوند.
- جوش چرکی: جوشهایی که حاوی چرک هستند، به عنوان جوشهای چرکی شناخته میشوند.
- پاپول: جوشهای بدون چرک که معمولاً به صورت برآمدگیهای کوچک و صورتی روی پوست ظاهر میشوند و ممکن است در لمس حساس باشند، پاپول نامیده میشوند.
- کومدون: جوشهای سرسیاه و جوشهای سرسفید با هم به عنوان کومدون شناخته میشوند. جوش سرسیاه زمانی ایجاد میشود که فولیکول مسدودشده به سطح پوست برسد و باز شود؛ سبوم در تماس با اکسیژن هوا اکسید میشود و به همین دلیل تیرهرنگ دیده میشود.
- آکنه ندول یا ندول کیستیک: آکنهای که در عمق پوست ایجاد میشود، میتواند باعث شکلگیری کیستهای سفت، دردناک و بزرگ شود که به این حالت آکنه ندول یا ندول کیستیک گفته میشود.
آکنه در چه سنی شایعتر است؟
آکنه بیشتر در دوران نوجوانی و اوایل بزرگسالی به اوج خود میرسد و حدود ۸۵٪ از افراد ۱۲ تا ۲۴ سال را تحت تأثیر قرار میدهد. با این حال، بیش از ۲۵٪ از زنان و ۱۲٪ از مردان در دهه ۴۰ زندگی خود نیز گزارش میدهند که آکنه دارند.
آکنهای که در دوران نوجوانی و بلوغ رخ میدهد، آکنه ولگاریس نام دارد. ولگاریس معمولاً به دلیل افزایش آندروژنهای بدن ایجاد میشود و صرفنظر از جنسیت، بیشتر در صورت، قسمت بالای قفسه سینه و پشت افرادی دیده میشود که تعداد بیشتری غدد چربی دارند.
علل آکنه چیست؟
پزشکان و محققان معتقدند یک یا چند عامل زیر میتواند در ایجاد آکنه نقش داشته باشد:
- تولید بیش از حد چربی در منافذ پوست
- تجمع سلولهای مرده پوست در منافذ و فولیکولهای مو
- رشد باکتری در منافذ پوست
- التهاب
- محرکهای محیطی مانند آلودگی و رطوبت بالا
- تغییرات هورمونی: این هورمونها معمولاً در دوران بلوغ در پسران و دختران افزایش مییابند و باعث بزرگ شدن غدد چربی و تولید بیشتر سبوم میشوند. تغییرات هورمونی در دوران بارداری و برخی بیماریهای غدد درونریز مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) نیز میتواند باعث آکنه شود. ژنتیک نیز در این زمینه نقش دارد.
- مصرف برخی داروها: داروهای حاوی هورمون، کورتیکواستروئیدها و لیتیوم میتوانند باعث ایجاد انواعی از آکنه روی پوست شوند.
شدت آکنه چگونه تشخیص داده میشود؟
متخصصان پوست، آکنه را بر اساس شدت آن به صورت زیر رتبهبندی میکنند:
- درجه ۱ (خفیف): عمدتاً جوشهای سرسفید و سرسیاه، همراه با چند پاپول و جوش چرکی.
- درجه ۲ (آکنه متوسط یا جوش چرکی): پاپولها و جوشهای چرکی متعدد که عمدتاً روی صورت دیده میشوند.
- درجه ۳ (آکنه نسبتاً شدید یا ندول کیستیک): پاپولها و جوشهای چرکی متعدد که گاهی همراه با ندولهای ملتهب در کمر و سینه هستند.
درمان آکنه چگونه انجام میشود؟
هدف از درمان آکنه، جلوگیری از تشکیل جوشهای جدید و بهبود لکههای موجود روی پوست است. روشهای مختلفی برای درمان آکنه وجود دارد و نوع درمان بر اساس سن، نوع آکنه و شدت آن متفاوت است؛ بنابراین درمان باید زیر نظر پزشک انجام شود.
محصولات آرایشی و بهداشتی پوستی را میتوان به عنوان عوامل مراقبت از پوست با ترکیبات فعال پوستی تعریف کرد که به طور مستقیم از علائم بیماریهای مختلف پوستی (متفاوت از اثرات ناقل) پشتیبانی یا مراقبت میکنند. برخی از این ترکیبات فعال، جنبههای مهم پاتوفیزیولوژی آکنه را هدف قرار میدهند و برخی نیز ممکن است اثرات مثبتی بر عملکرد سد پوستی داشته باشند که در مدیریت آکنه مفید است. این مواد مؤثره در محصولاتی مانند لوسیونها، کرمها، ژلها و شویندهها به کار میروند.
ترکیبات فعال مورد استفاده برای آکنه
- بنزوئیل پراکسید: این ترکیب باکتریهای سطحی را که اغلب آکنه را تشدید میکنند، هدف قرار میدهد و در غلظتهای پایینتر و فرمولاسیونهای شوینده، پوست را کمتر تحریک میکند.
- اسید سالیسیلیک: یک بتا هیدروکسی اسید (BHA) است که پوست را لایهبرداری میکند، در چربی حل میشود، سلولهای مرده پوست را در خود حل میکند و به باز شدن منافذ و گرفتگی فولیکولهای مو کمک میکند.
- اسید آزلائیک: یک آلفا هیدروکسی اسید (AHA) و یک اسید طبیعی است که در آب حل میشود و در غلات مختلف مانند جو و گندم یافت میشود. علاوه بر لایهبرداری ملایم و سطحی، میکروارگانیسمهای روی پوست را از بین میبرد و تورم را نیز کاهش میدهد.
- رتینوئیدها (مشتقات ویتامین A): این ترکیبات فعال، جوشهای سرسیاه و سرسفید را از بین میبرند و با افزایش سرعت چرخه سلولی به جلوگیری از گرفتگی منافذ پوست، که از اولین علائم آکنه است، کمک میکنند. اکثر افراد کاندید درمان با رتینوئید هستند.
- نیاسینامید: التهاب را کاهش میدهد و تولید سبوم را کنترل میکند.
- آنتیبیوتیکها: آنتیبیوتیکهای موضعی مانند کلیندامایسین و اریترومایسین، باکتریهای سطحی را که باعث تشدید و ایجاد آکنه میشوند، کنترل میکنند. آنتیبیوتیکها در ترکیب با بنزوئیل پراکسیدها مؤثرتر هستند.
- روغن درخت چای: ژلهای حاوی حداقل ۵ درصد روغن درخت چای ممکن است به اندازه لوسیونهای حاوی ۵ درصد بنزوئیل پراکسید مؤثر باشند، اگرچه روغن درخت چای ممکن است کندتر عمل کند.
نقش عصارههای گیاهی در آکنه
عصارههای گیاهی مختلفی مانند چریش (Azadirachta indica)، زردچوبه (Curcuma longa)، آلوئهورا، چای سبز (Camellia sinensis)، شیرینبیان (Glycyrrhiza glabra)، گل همیشهبهار (Calendula officinalis)، اسطوخودوس (Lavender) و بسیاری دیگر از گیاهان، در مطالعات آزمایشگاهی و بالینی پتانسیل بسیار خوبی در برابر آکنه نشان دادهاند. این عصارهها به دلیل اثرات ضدمیکروبی علیه باکتریهای آکنه، کاهش مسیرهای التهابی و کمک به بهبود پوست شناخته شدهاند.
راههای پیشگیری از ایجاد آکنه
اگرچه همیشه پیشگیری کامل از آکنه امکانپذیر نیست، برخی اقدامات میتوانند بروز جوشها را به حداقل برسانند:
- رعایت روتین مراقبت از پوست: اولین مرحله در روتین پوستی، رعایت بهداشت و استفاده از یک شوینده مناسب است.
- استفاده از کرم ضد آفتاب: از پوست در برابر آسیب اشعه ماوراء بنفش که میتواند آکنه و رنگدانه را بدتر کند، محافظت کنید.
- رژیم غذایی سالم: غذاهای با شاخص گلیسمی بالا را محدود کنید و بر یک رژیم غذایی متعادل، سرشار از میوهها، سبزیجات و چربیهای سالم تمرکز کنید؛ زیرا این عوامل غذایی غلظت فاکتور رشد شبهانسولین ۱ (IGF-1) را افزایش میدهند که فعالیت سبوم و تکثیر کراتینوسیتها را تقویت میکند.
- مدیریت استرس: تکنیکهای آرامشبخش را برای کاهش سطح کورتیزول تمرین کنید؛ زیرا مسیر عصبی-غددی تحت تأثیر استرس روانی قرار میگیرد و این موضوع باعث ترشح سبوم همراه با واکنش التهابی میشود.
- خودداری از کندن یا فشار دادن جوشها: این کار به جلوگیری از ایجاد جای زخم و تحریک بیشتر پوست کمک میکند.